LOUIS ANDRIESSEN, 6 juni 1939 – 1 juli 2021

LOUIS ANDRIESSEN, 6 juni 1939 – 1 juli 2021

Lieve Louis,

Het is moeilijk om me een wereld zonder jou voor te stellen.
Ik ben door jou gevormd tot wie ik ben als componist.
De klank van jouw exuberante, kleurrijke, krachtige, zinderende, revolutionaire en extatische muziek heeft mij, lang voor ik naar Nederland kwam, betoverd.

Terug in de jaren tachtig spraken mijn collega’s in Athene onophoudelijk over jouw legendarische concert met De Volharding bij Veakio; een openluchttheater op de top van de Profitis-Ilias heuvel in Piraeus, naast het huis waar mijn vader opgroeide.
Iedereen had het over hoe uitzonderlijk, inspirerend en aanstekelijk jouw onconventionele houding in de muziekwereld was. Jouw aantrekkingskracht voor de jonge componisten was enorm.

Later, toen ik in Chios woonde en muziekles gaf aan middelbare scholieren, liep ik door de straten met mijn koptelefoon waarop “De Staat” heel hard klonk. Het luisteren naar jouw muziek was een bezweringsritueel, een wens om mijn eigen muziek te ontdekken. Ik had al een intens verlangen om een componist te worden, maar durfde er nog niet helemaal voor uit te komen. Mijn leven is voor altijd veranderd toen ik bij jou mocht studeren op het Koninklijk Conservatorium in Den Haag.

Je bent ongetwijfeld de meest ‘hype’ en ‘cult figure’ componist en compositieleermeester die ik ken. Veel van mijn jonge collega’s kwamen naar het Koninklijk Conservatorium en naar Amsterdam om bij jou te studeren, maar ook om naast je te zijn, met je uit te gaan, concerten met jou te bezoeken en van jouw stormende energie, briljante geest en erudiete persoonlijkheid te genieten en te leren. Ik noemde je stiekem ‘the guru’.
Wij vormden een gezelschap met vrienden, musici, leerlingen en hadden vurige discussies over muziek en het componeren. Wij zagen elkaar rond de repetities en de premières van jouw meesterwerken zoals ‘De Materie’, ‘Rosa’, ‘Dances’, en veel meer. Meesterwerken die een levende leerschool waren voor ons. Een onuitputtelijke bron van muziek, energie en kennis.
Een betoog over kunstenaarschap; een schoonheidsdoctrine.
Je bent de poort waarmee het Nederlandse muziekleven zich opent naar de rest van wereld, een mijlpaal in de Nederlandse muziekgeschiedenis.
Maar voor mij ben je ook een groot mysticus, die in contact stond met het geheim van de muziek. Bij jou heb ik wat doceren inhield op zijn puurst meegemaakt. Je kende geen poespas. Altijd direct en kernachtig raak. De lessen waren ingrijpend, een soort ‘mystagogie’.
Het begon al beneden bij de buitendeur van jouw ‘tempel’ op de Keizersgracht.
Niets ging ‘normaal’. Op een mysterieuze wijze was de deurbel stil, de deur kon niet open. Wij riepen: ‘Louis!’, en toen stak je je hoofd naar buiten op de derde verdieping en je riep terug ‘hóói!’ op een manier die niemand anders zou kunnen nadoen. Eenmaal binnen ging ik langzaam een smalle kronkelende trap omhoog. De trappen leken eindeloos en bij het eind stond jij al voor de deur te wachten!
Eerst een warme groet en discussie met een theetje, en dan nog een smalle trap omhoog naar jouw ‘adytum’, de studio van de meester. Ik herinner me de resonerende stilte, alsof de lucht trilde van alle prachtige noten die jij uit de lucht wist te plukken. Meteen zat je achter de piano en de les kwam op gang. Een les waarin ik voornamelijk mezelf tegenkwam, mijn zwaktes die ik onbewust al wist, mijn sterke kanten die ik nog moest ontdekken.
Je waardeerde en respecteerde ons, je hebt ons nooit willen afremmen, nooit epigonen willen creëren. Wij zijn muzikaal getransformeerd door jouw charisma.
Hoe sierlijk, nobel, open, democratisch, eerlijk en uitzonderlijk is dat leren van jou en met jou geweest. Evenveel leerde ik van hoe je zelf in het muziekleven stond, van je toewijding en diepe en diepzinnige liefde voor muziek.

Hoe langer ik componeer, hoe meer ik besef dat je verankerd bent in mijn componistenidentiteit. Een verbinding die dieper gaat dan kenmerken van stijl en muzikale gelijkenis. Tijdens het componeren denk ik aan jou: wachten, scherp kijken, goed luisteren, niet bang zijn…
Je hebt ooit bij een interview met Elmer Schönberger zo scherp gezegd:
“…en toch begin je maar op een goed moment,…
Je moet nu eenmaal eens op die fiets stappen en gaan fietsen.
…. als je op zekere ochtend dan eindelijk iets opschrijft , dan ben je eindelijk aan het fietsen, in elk geval méér dan wanneer je náást je fiets staat.”

Na jaren kom ik tot de gedachte dat muziek zelf een voertuig is dat ons meeneemt naar een ongekende wereld buiten ons bewustzijn, buiten de grenzen van de zintuiglijke wereld zoals we die kennen. Nu ik ouder wordt en je niet meer tussen ons bent, voel ik dat muziek ook een anker is.

Een anker in het leven, jouw cadeau aan ons.

Calliope Tsoupaki
Componist des Vaderlands